ابو القاسم سلطانى

309

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

شكل ، گل كوچك سفيد مايل به بنفش و بدون دمگل و ميوه نيام مىباشد . گياه در اطراف تهران ، كرج ، فرحزاد رويش دارد . تمام قسمتهاى گياه حاوى صمغ است و در ليبى به عنوان نرم‌كننده و مسكن مصرف مىشود . Code - 770 هرقل Astrantia major L گياهى است از خانواده Umbelliferae كه داراى ريزوم سياه مىباشد و در منطقه مديترانه رويش دارد از آن به عنوان ملين ، مدر ، مشهى استفاده مىشود . نام ديگر آن خربق اسود مىباشد و نبايد آن را با خربق اسود Helleborus niger L . مندرج در كتب طبى قديم اشتباه كرد . Code - 784 سرخس ماده Athyrium filix - femina ( L . ) Roth گياهى است به ارتفاع يك متر از خانواده Polypodiaceae كه در جنگل‌هاى مرطوب مىرويد و ارتفاع آن از يك متر تجاوز مىنمايد . در كتب طبى قديم شرح گياه چنين آمده است كه مانند سرخس نر مىباشد با اين تفاوت كه از بيخ آن يك برگ مشخص خارج مىشود و شاخه و ميوه ندارد و از برگ سرخس نر بزرگتر و داراى زوايد و شبيه به بال مرغان مىباشد و اثر درمانى آن را ضعيف‌تر از سرخس نر دانسته اند . در كتاب دياسقوريدوس اين گياه ذيل واژه نيلوبطارس آمده است ، طبق گفته وى برخى آن را بنقاانطارس 1 * ناميده‌اند مخلوط ريشه آن با عسل خارج‌كننده كرم كدو مىباشد و اگر حدود 5 / 7 گرم از سائيده آن را با شراب بنوشند كرمهاى آسكاريس را خارج مىكند و اگر زن از آن بخورد باردار نمىشود و اگر زن آبستن بخورد بچه مىاندازد و پاشيدن گرد خشك آن بر زخم مرطوب زخم را خشك مىنمايد و خوردن برگ‌هاى نورسته آن كه پخته شده باشد شكم را لينت مىبخشد 2 * . سرخس . . . سرخس انثى اگر حدود 4 گرم آن را با سقمونيا يا خريق سياه بخورند بر روى كرم‌ها بهتر اثر مىكند لازم است كه قبلا سير بخورند 3 * . سرخس ماده را برخى نيقاطاويس خوانند . سائيده ريشه خشك آن در زخمهاى مرطوب ديرعلاج موثر است 4 * ريشه‌ها تا چهار سال قدرت درمانى خود را حفظ مىنمايند آن ايجاد نشاط نموده سودا را خارج و نفخ را از بين مىبرد و در طپش قلب ديرعلاج پذيرنده سودمند مىباشد به ريه زيان مىرساند و مصلح آن شيح و مقدار خوراك آن حدود ده گرم است 5 * ، سرخس ماده در زخم گرده و مثانه موثر مىباشد و در كوفتگى اعضاء ، ضرب‌ديدگى و افتادگى عضو خوردن حدود 5 گرم آن در سه روز متوالى با سه عدد تخم مرغ نيم برشت سودمند است و اگر پخته‌شده برگ نورسته آن را چند روز بياشامند چرك چشم را خارج نموده و چنانچه مخلوط آن را با حنا به صورت لوسيون به سر بمالند از ابتلاء به آب‌مرواريد پيشگيرى مىشود و پهن كردن برگ آن يا ريختن آب پخته شده آن كيك را دور مىنمايد . جانشين آن قنبيل 6 * مىباشد 7 * لعوق آن با عسل خارج‌كننده صفرا و در سياتيك ، نقرس و درد مفاصل سودمند است 8 * . سرخس مونث ، فوژرفمل ، اسپله نيوم فيليكس فمينا 9 * .